Tussen de regels van het systeem: onze zoektocht naar een huisarts in Italië
Even vooraf
Je wordt iets ouder, medicijnen gebruik is je bijna onbekend, leven goed gezond , je drinkt graag een wijntje dan is Italië daar uitmuntend voor. En dan plots zit je heel bezorgd en angstig in de auto met je buurman onderweg naar de PRONTO SOCCORSO – SEH met je man die een extreme hoge bloeddruk 233-115 heeft . En dan wordt je overvallen en ben je uitgeleverd aan een medische zorg waarvan je niet dacht dit mee te hoeven maken. En dan komt er even veel op je af. Zo fijn dat onze buurman. Dit gaat we heel anders aan toe dan in Nederland. We hebben ons wel als onderdeel van ons avontuur beetje bekeken voor als … maar de zenuwen die meespelen en omdat het een hartproblemen – familiair aan vaders kant heel erg aanwezig maakte het spannend.
In Italië loopt de publieke gezondheidszorg via het SSN – Servizio Sanitario Nazionale. De ASL is het lokale zorgkantoor waar inschrijving, huisartsen en administratie worden geregeld. Wie is ingeschreven, ontvangt een tessera sanitaria : het zorgpasje dat toegang geeft en bevestigd dat je officieel in het systeem zit.
Via die inschrijving krijg je recht op basiszorg , ziekenhuiszorg en – heel belangrijk – een medico di base , de huisarts. Naast het publieke systeem bestaat ook particulier zorg. Priveklinieken en aanvullende verzekeringen zijn gebruikelijk in Italië , maar een officiële huisarts krijg je uitsluitend via inschrijving bij de ASL. En een vaste MEDICO DI BASE – huisarts hebben we sinds ons bijna 5 jaar resident nog niet. Hierover lees je hieronder meer en welke groot probleem daar achter schuilt om dat dit systeem alleen functioneert als je een vaste huisarts hebt voor de instanties die verbonden zijn hierdoor met elkaar. En loop je soort van vast in het Italiaans zorgsysteem. En dat is op dit moment het enige waar je dan aan denkt. Als dit maar goed komt en helpen ze je dan wel. Wie dekt de ziekenzorg kosten of wat gaat ons dit kosten ? Een dotter operatie hier – kost rond de €15.000-€25.000. En denk je waarom zo complex, we zijn geregistreerd bij de SSN als EU burger, betalen belasting al paar jaar in Italië , het zorgsysteem kijkt naar je inkomen niet naar vermogen. Dus hangt een vrijwillige bijdrage per jaar aan vast, wat ondoorzichtig is en in 2024 is gestegen voor niet EU burgers van €795 naar minimaal €2000. Maarja, wij zijn EU burgers en resident, dus erkend door SSN in het zorgsysteem. Waarom lukt het dan nog niet om een huisarts aangewezen te krijgen ? Ga maar naar het CAF werd ons gezegd als je man in de SEH reeds is opgenomen.
Wat is de CAF – en waarom kom je daar terecht?
De CAF (Centro di Assistenza Fiscale) is geen zorginstantie, maar een administratief kantoor dat officiële verklaringen opstelt over inkomen, vermogen en gezinssituatie.
Overheidsinstanties gebruiken deze documenten om categorieën vast te stellen en bijdragen te bepalen. Het voordeel voor een loket als de ASL is duidelijk: een CAF-document volgt een vast format en sluit direct aan op hun administratieve systemen.
Dat betekent echter niet dat alleen een CAF dergelijke verklaringen mág afgeven. Ook een erkende commercialista kan wettelijk geldige verklaringen opstellen. Toch kiezen instanties in de praktijk vaak voor de CAF-route, omdat dit intern als ‘veiliger’ en eenvoudiger wordt gezien. Zo ontstaat er soms een administratieve omweg: niet uit onwil maar uit voorzichtigheid van de ASL.
En precies daar begon onze zoektocht een onverwachte wending te nemen.
Dit verhaal gaat over wat er gebeurt als je juridisch alles hebt geregeld,
maar administratief nét buiten het standaardvakje valt wat een ongewenst langdurige kwestie worden kan.
Februari 2026! We stonden weer bij de ASL. De plek waar alles samenkomt wat met publieke zorg te maken heeft: inschrijvingen, categorieën, huisartsen. Niet voor iets uitzonderlijks. Niet voor een speciale regeling. Gewoon voor iets basaals: een huisarts.
De tessera sanitaria hadden we. Geldig. Alles netjes geregeld. In principe hoor je dan “binnen” te zijn. Toch veranderde het gesprek zodra het ging over categorieën het Italiaanse A.B.C’tje hokjessysteem.
Het Italiaanse zorgsysteem werkt met duidelijke indelingen. Er zijn mensen die automatisch onder het SSN vallen — wie in Italië werkt, hier pensioen ontvangt of als resident aantoonbaar inkomen heeft. Daarnaast bestaat er vrijwillige inschrijving, bedoeld voor wie geen directe aansluiting heeft via werk of pensioen maar toch toegang wil tot het publieke systeem. Voor die categorie geldt een jaarlijkse bijdrage. En dan is er nog de groep die officieel resident is, ingeschreven staat, maar administratief niet direct in het standaardprofiel past. Het wordt ingewikkeld wanneer je nergens precies in past.
Wat als je EU-resident bent, correct ingeschreven, een geldige kaart hebt — maar geen loon en geen pensioen? Dat betekent in ons geval geen salaris of uitkering, maar leven van eigen middelen. Maar hier? Hier stokt schema. Wij vallen in een minder gangbare categorie : geen loonstrook, geen pensioenuitkering. Wij leven van eerder opgebouwd vermogen. Dit is financieel stabiel maar administratief lastig, omdat het systeem vooral kijkt naar terugkerend belastbaar inkomen. En juist dat blijkt administratieve schema’s moeilijker te plaatsen dan verwacht .
En waar het schema ophoudt, wordt administratie voorzichtig. Er werd niet direct in het systeem gekeken om te zien onder welke inschrijving de kaart ooit is afgegeven want geregistreerd waren wij reeds 4 jaar . In plaats daarvan kwam de bekende omweg:
“Ga even naar de CAF.”
Niet omdat we geen recht hadden. Niet omdat we niet geregistreerd waren. Maar omdat het vakje bevestigd moest worden. Onze eigen commercialista — wettelijk bevoegd om inkomensverklaringen af te geven — werd vriendelijk terzijde geschoven. Niet uit tegenwerking. Maar omdat het niet in het standaardproces past. Zo ontstaat iets wat veel residenten herkennen: geen afwijzing, maar uitstel. Geen nee, maar een omweg.
Ondertussen sta je daar met een geldige SSN-registratie welke jou het recht geeft voor een huisarts en ziekenhuis zorg. En toch hangt de huisarts ineens af van administratieve verduidelijking en dien je om een huisarts te krijgen, eerst het betalen van minimaal € 2000 p.p./p.j. welke wettelijk is toegepast sinds 2023 voor alles wat valt buiten het A,B,C’tje en ze niet meewerken om hetgeen een accountant ter bewijs afgeeft te gebruiken lauter zij zelf een andere wijze van hanteren en defensief opstellen en verschuilen achter de CAF. Alsof basiszorg eerst het juiste label nodig heeft.
En juist op dat moment werd duidelijk dat dit geen theoretische discussie was. Wat alles veranderde bleek dat het geen systeem discussie meer was, maar onze realiteit en persoonlijk. Hoe ziet het systeem ons dan ?
⸻
Van een bloeddrukmeter thuis naar de Pronto Soccorso – SEH
Het begon onverwacht met kantoor opruimen. En je man vindt een bloeddrukmeter. Gewoon uit nieuwsgierigheid. Even meten. Nog een keer. Nog eens. De waarden bleven stijgen. Cijfers die je liever niet ziet. Je zegt nog tegen elkaar: straks als we boodschapjes doen even langs de apotheek, daar meten ze zorgvuldig. Gewoon ter bevestiging zal vast niet zo’n vaart lopen…
Maar ergens tussen dat eerste meetmoment en die geruststellende gedachte veranderde de sfeer. De cijfers bleven hoog. Te hoog.
Mijn man had nooit eerder klachten gehad. Geen medicatie. Geen waarschuwing. Wel een familie waarin hart- en vaatziekten een terugkerend gegeven zijn. En ineens sta je midden in dat verhaal.
Wat begon als een simpele controle eindigde op de pronto soccorso — de spoedeisende hulp. Aangesloten aan monitoren. Kabels. Metingen. ECG/TAC. Wachten. De piepjes van apparatuur die plots veel harder klinken dan ze waarschijnlijk zijn. Op zo’n moment krimpt alles tot één gedachte: is hij veilig? En wie begeleidt ons hierna? Dan wil je geen loketten. Dan wil je een vaste arts. Engels sprekende.
⸻
Nu zijn spoedeisende hulp locaties, niet de ideaalste places to be, maar mijn man lag letterlijk op de gang wegens overbezetting , ambulances reden op en af. Het was echt druk. Bij spoed laat Italië niemand vallen. Ziekenhuizen draaien. Acute zorg wordt geleverd. Alles rent aan je voorbij en ergens daar tussen in, houden ze jou in de gaten. Ergens werkt het wel. Daarover bestaat geen twijfel.
Maar alles vóór die acute fase — de huisarts, de begeleiding, de vaste route — loopt via administratie. En precies daar kan het schuren. Alora, che miseria! – Wat een toestand! Dan bedenk je je opeens hoe anders – beter – het in Nederland geregeld is op de SEH. Maar dat kan ook zo lijken op zo’n moment en je voelt je echt een buitenlander die kruisjes blijft slaan.
In zulke situaties kiezen veel mensen uiteindelijk voor de privéroute. Niet altijd uit luxe. Vaak uit noodzaak.
Italië kent uitstekende particuliere klinieken — modern, efficiënt, goed uitgerust. En ja, verrassend betaalbaar vergeleken met wat we uit Nederland gewend zijn. Maar wanneer privézorg geen bewuste keuze is, voelt het anders. Dan voelt het als een omweg die je neemt omdat de administratieve deur nog niet helemaal openstaat.
Het ironische is dat het systeem zichzelf in de tijd corrigeert. “Nog even. Nog een jaar,” zei de dame bij de ASL. Je denkt hé wat? Wat bedoelt zij nou ? Maar we begrepen dat zodra de 5 aantal verblijfsjaren zijn bereikt, automatisch de categorie verschuift. Hoe dan ? Waarom zo complex? Volgens het systeem wordt het eenvoudiger omdat je kunt aantonen dat je meer dan 5 jaar aangesloten in Italië verblijft. En wordt het meteen soort van aangenomen. Wat ze er niet bij zei, maar wat impliciet voelbaar was: het is dan eenvoudiger voor het systeem mbt het administratief kunnen verwerken. Gewoon een simpele aanname wat het plots oplost. Ná 5 jaar de officiële erkenning wat de wet is voor een EU burger die resident is.
Tot die tijd leef je in een juridisch bestaand, maar administratief ongemakkelijk grijs gebied. Niet onwettig. Niet geweigerd. Maar ook niet vanzelfsprekend. Geen huisarts. Wel bij levensbedreigende situatie toegang tot het zorgsysteem in ziekenhuizen. Tja! Je moet het even weten. Maar met een man met hypertensie als soort snelkookpan maakt het wel erg spannend en geeft net wat extra druk op die snelkookpan.
Soms lijkt het alsof tijd hier een beleidsinstrument is
Tot Slot
Dit artikel is gebaseerd op persoonlijke ervaring als resident.
Procedures en interpretaties kunnen per regio en situatie verschillen.
